नेपाल चीन रेलवे लाइनः प्राकृतिक प्रकोपको जोखिम
मोहन सिंह
नेपाल चीन रेलवे लाइनको निर्माणमा धेरै कठिनाईहरुको सामना गर्नुपर्ने अध्ययनबाट देखिएको छ । यसले धेरै जंगल पडानी हुन्छ,, परिणामस्वरूप वातावरणमा असर पर्छ। त्यहाँ पारिस्थितिक क्षति, प्राकृतिक प्रकोपको धेरै जोखिम हुनेछ। धेरै चर्चा भएको परियोजना स्थानीय जनताको गुनासो सम्बोधन गर्न असफल भएको छ । सडकहरु धेरै महत्त्वपूर्ण छन् र रेलवे लाइन परियोजना मात्र एक राजनीतिक नारा जस्तो देखिएको छ । ट्रान्स हिमालयन कनेक्टिभिटी नेटवर्कको एक हिस्साको रूपमा प्रस्तावित बीआरआई रेलवे दक्षिण र केरुङलाई काठमाडौंसंग जोड्ने लाइन रसुवा जिल्लाबाट नेपालमा प्रवेश गर्नेछ। यो तथ्यको बावजुद कि रेलवे सबैभन्दा सजिलो, सुरक्षित र ढुवानीको सस्तो तरिका हो, नेपाल अझै पनि निष्कर्षमा पुग्न सकेको छैन जहाँ यो टाढा टाढाको गाँउहरु लाई हरेक गाउँसम्म पुग्नको लागि अन्य प्राथमिकताहरुलाई समय चाहिन्छ। यो रेलवे लाइन एक उच्च पहाडी भूभागको बीचबाट प्रस्तावित छ, यसले सम्झौताको कार्यान्वयन धेरै गाह्रो बनाएको छ।
प्रारम्भिक रिपोर्ट अनुसार, नेपालतर्फ रेलवेको अधिकांश मार्ग सुरंग र पुल हुनेछ। त्यसैगरी, ठाडो भूभागमा चुहावट निर्माण, काठमाण्डौमा १,४०० मिटरको उचाईदेखि तिब्बतमा ४,००० मिटरको उचाईसम्म रेलवे निर्माण इन्जिनियरिङको लागि ठूलो चुनौती हुनेछ।
नेपालका तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली यो परियोजनामा चीनसँग सम्झौता गर्न किन यति हतारमा थिए भनेर पर्यावरणविद्हरुले प्रश्न गरिरहेका छन्। जब भारतीय शहरहरुको माध्यमबाट काठमाडौंको लागि व्यापक रेल कनेक्टिविटी धेरै व्यावहारिक र कम लागत प्रभावी हुनेछ। अर्बौं डलरको प्रोजेक्टका समर्थकहरु भन्छन्, सुरंगहरुबाट गुज्रने यो प्रोजेक्टमा कुनै पनि पर्यावरण वा पारिस्थितिक प्रभाव पर्दैन, तर निर्माण पछि भग्नावशेष छोडिएमा ठूलो क्षति हुन सक्छ। किनकि यो रेलवे लाइन दुई राष्ट्रिय निकुञ्ज लाङटाङ र शिवपुरी हुँदै जान्छ। यसले त्यहाँका दुर्लभ प्रजातिहरु विलुप्त गर्न मुख्य भूमिका खेल्छ ।
प्रारम्भिक अध्ययनले अनुमान गरेको छ कि यस परियोजनामा २५ अर्ब रुपैयाँ लाग्ने छ, तर परियोजनासँग सम्बन्धित मानिसहरुका अनुसार लागत दोब्बर हुनेछ। प्रस्तावित परियोजना चीनको लागि एक वैश्विक शक्तिको रूप मा आफूलाई उभ्याउने एक अवसर हो।
भारत नेपाल सीमा र आपसी सम्झौताहरु को माध्यम बाट मानिसहरुको स्वतन्त्र आवागमन सबै पर्यावरणीय प्रमाण बनेको छ। एक देशसंग राम्रो सम्बन्ध कायम राख्न अर्को देशसंगको सम्बन्ध बिगार्ने चलन नेपालकै लागि घातक छ ।
यद्यपि चीन नेपाल रेलवे कनेक्टिभिटी परियोजना धेरैका लागि राम्रो हुन सक्छ तर पनि धेरै घातक हुने पक्का छ किनकि यसले वातावरण र अरु स्थिति लाई खतरामा पारेको छ। यो परियोजना नेपाल जस्तै गरीब देशमा आर्थिक बोझ हुनेछ। सानो वर्ग सधैं आफ्नो निहित स्वार्थ पूरा गर्नको लागि तयार छ। तर पक्कै पनि बुझ्ने मानिसहरुको राय छ कि यस परियोजनाले नेपाल जस्तै सानो राष्ट्रलाई लामो समयसम्म प्राकृतिक प्रकोप को चपेटामा राख्नेछ।
